تعيين تکليف سرنوشت خاورميانه در وين

«مذاکرات با ايران بر سر پرونده اتمي آن به پايان خود نزديک مي شود. تنها چند روز مانده به ضرب الاجل 24 نوامبر، انواع و اقسام گمانه زني ها رواج دارد. آيا طرفين موفق به حل و فصل مسائل باقي مانده خواهند شد؟ چنانچه توافق نهائي به دست نيايد، آيا مذاکرات بار ديگر تمديد خواهد شد؟ يا بايد خود را براي اعلام شکست اين پروسه آماده کنيم؟
انتقاداتي که مي توان به مذاکرات جاري گرفت هر چه که باشد (بخصوص از اين بابت که تنها حول مسأله اتمي دور مي زند و رفتار بي ثبات کننده ايران در منطقه را شامل نمي شود)، به نقطه پايان رسيدن آن در هر مسير که باشد، واقعه اي با برد تاريخي محسوب مي شود.
در صورت حصول توافق، تعادل استراتژيک در منطقه دگرگون خواهد شد. بيست و پنج سال خصومت آشکار بين جمهوري اسلامي و ايالات متحده و همچنين با غرب در کل آن، رسما پايان خواهد گرفت. راه بر بازگشت ايران به بازي بين المللي گشوده خواهد شد. دست کم بايد دعا کرد چنين باشد، بخصوص که ايران از يک ربع قرن پيش منشأ راديکاليزاسيون در جهان اسلام بوده است. اما در فقدان کمترين تضمين، اين شرط بندي خوش بينانه به معناي جهشي به سوي فرداهاي نامعلوم در منطقه اي است که در آستانه هرج و مرج عمومي قرار گرفته است.
در صورت عدم توافق، ديگر بازگشتي به وضع موجود قبلي در کار نخواهد بود : رژيم ايران که محافظه کار ترين جناحهاي آن نفسي به راحتي خواهند کشيد، خود را آزاد خواهد ديد مسابقه براي رسيدن به سلاح هسته اي را تسريع کند؛ با تمام عواقب متصور بر آن، از جمله و بخصوص براي اسرائيل که همه از اراده آن براي جلوگيري از تحقق اين چشم انداز، در صورت لزوم با اقدام نظامي، آگاهند. جهان سريعا خود را در برابر يک معضل دوزخي خواهد يافت : يا اتمي شدن رژيم ملايان و متعاقب آن کل منطقه را بپذيرد و يا آماده جنگ شود. در چنان شرايطي، وحدت اردوي غرب، عاملي که تهران را به پاي ميز مذاکره کشانيد، به خطر خواهد افتاد. کنگره ايالات متحده که از ماه ژانويه کلا به کنترل جمهوري خواهان در خواهد آمد، به تشديد تحريم ها عليه تهران گرايش خواهد داشت، در حالي که ديگر کشورها مانند روسيه که تقصير شکست مذاکرات را متوجه واشينگتن خواهند دانست، ممکن است تحريمها را زير سؤال ببرند. در تهران، تشديد تحريمها راديکالترين عناصر را وا خواهد داشت امتيازات قبلا داده شده را پس بگيرند و وارد يک تصاعد خطرناک نظامي شوند.
يک سال پس از آغاز گفتگوها، شش ماه پس از نخستين تمديد مذاکرات، و بر بستر بي ثباتي فزاينده خاورميانه، نفع دو طرف در يافتن يک توافق است. باراک اوباما پس از شکست در انتخابات ميان دوره اي، سرانجام به يک موفقيت در سياست خارجي نياز دارد تا رياست جمهوري خود را از شکست کامل نجات دهد. رژيم ايران نيز مي تواند به نوبه خود از برداشته شدن تحريمها که اقتصادش را به خفقان کشيده، بهره ها ببرد. لذا چند هفته پيش از شروع به کار کنگره جديد آمريکا، زمان براي چنين توافقي بيش از هر وقت ديگر مناسب است. موفقيت در اين پرونده، معادله استراتژيک در سوريه و عراق را نيز متحول خواهد کرد، بخصوص که از هم اکنون نوعي اشتراک منافع بين واشينگتن و تهران در مقابله با جهاديستهاي «دولت اسلامي» در حال ترسيم شدن است.
هر گونه توافقي مستلزم امتيازات مهم از دو طرف خواهد بود. از جمله در مورد شمار سانتريفوژهائي که تهران مجاز به نگاه داشتن آنها خواهد بود. توان ايران به غني سازي اورانيوم و در نتيجه زمان لازم براي توليد بمب اتمي، روزي که چنين تصميمي بگيرد، به اين امر بستگي خواهد داشت. چند و چون لغو تدريجي تحريمها، ابزار و امکانات بازرسي و کنترل، مدت اعتبار موافقتنامه و نقش روسيه در توليد سوخت هسته اي از جمله نکاتي است که مورد مذاکره فشرده قرار دارد.
اما در تحليل نهائي، تصميمي که بايد اخذ شود سياسي خواهد بود. قضيه در تهران توسط رهبر عالي، آيت الله علي خامنه اي، که وضعيت جسماني اش رو به ضعف گذاشته و در واشينگتن توسط کاخ سفيد که از هم اکنون به پايان خط نزديک مي شود، تعيين تکليف خواهد شد. اروپائيان در مذاکرات شرکت دارند، اما در صورت حصول توافق بين دو مخاطب اصلي، نخواهند توانست با آن مخالفت جدي به عمل آورند.
با اين حال ابعاد استراتژيک داوهاي اين پرونده به قدري گسترده است که تمديد مجدد مذاکرات ولو به بهاي مهر و امضاء نکاتي که پيش از اين راجع به آن توافق شده، امري محتمل به نظر مي رسد. اما اين راه حل خالي از خطر نيست، چرا که حربه و فرصتي به دست راديکالها در ايران و آمريکا خواهد داد تا با يک توافق جامع و نهائي مقابله کنند. لذا سرنوشت خاورميانه که از پيش به متلاشي شدن سريع تهديد مي شد، به نتيجه اي بستگي دارد که روز دوشنبه آينده در وين اعلام خواهد شد.»
فيگارو 20 نوامبر 2014 نويسنده : پير روسلن از دبيران سرويس بين المللي