از آموزش رایگان تا ترک تحصیل - معلم زیر خط فقر ، آموزش زیر خط فقر، دانش آموز زیر خط فقر
=1
آیا افزایش هزینههای تحصیل، حق آموزش را برای بسیاری از کودکان دور از دسترس کرده است؟
این روزها افزایش قیمت لوازمالتحریر باعث شده است تا نگرانیها درباره گسترش پدیده ترک تحصیل کودکان بیش از گذشته مطرح شود. مردم ایران علیه دیکتاتوری سلطنتی قیام و انقلاب کردند تا با کنار گذاشتن نظام طبقاتی و فاسد شاه، به رفاه و عدالت اجتماعی، از جمله آموزش رایگان برای فرزندان خود، دست یابند. نظام جمهوری اسلامی نیز در اصل ۳۰ قانون اساسی خود تصریح کرده است: «دولت موظف است وسایل آموزش و پرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم سازد و وسایل تحصیلات عالی را تا سرحد خودکفایی کشور به طور رایگان گسترش دهد.» اما منتقدان معتقدند که با گذشت سالها، نه تنها آموزش رایگان تحقق نیافته، بلکه افزایش هزینههای آموزشی موجب شده است شمار کودکان و نوجوانان بازمانده از تحصیل روندی صعودی پیدا کند. افزایش تورم و رشد آمار بازماندگان از تحصیل آمارها نشان میدهد که همزمان با افزایش نرخ تورم از ۹ درصد در سال ۱۳۹۵ به ۶۹.۹ درصد در مرداد ۱۴۰۵، تعداد جاماندگان از تحصیل نیز افزایش یافته است. بر اساس آمارهای موجود، در سال تحصیلی ۱۳۹۵-۱۳۹۶ حدود ۷۷۷ هزار و ۸۶۲ دانشآموز بازمانده از تحصیل در کشور وجود داشت. در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴، طبق آمارهای غیررسمی، این رقم به حدود یک میلیون نفر نزدیک شده است. همچنین برای سال تحصیلی پیشرو پیشبینی میشود دستکم ۹۵۰ هزار کودک از تحصیل باز بمانند. هزینههای مدرسه؛ فشاری مضاعف بر خانوادهها بسیاری از خانوادهها از افزایش هزینههای مرتبط با تحصیل گلایه دارند. یک مادر در توضیح مشکلات خود میگوید: «بغض داریم؛ چرا که مددجوی من میگوید خانم سالاری، سبد کالایی که آخر صفر به من دادی فروختم و با پولش فرم مدرسه خریدم. اینها درد است. میپرسم شهریه پیشدبستانی شما چقدر است؟ میگوید ۱۵ میلیون تومان. مددجویی که حتی ۵ میلیون تومان ندارد، این اعداد و ارقام را از کجا بیاورد؟
یک فهرست از وسایل مورد نیاز به کودک پیشدبستانی میدهند که انگار برای دانشگاه است. کودک هم مجبور است آنها را تهیه کند؛ چون اگر نداشته باشد، در برابر همکلاسیهایش احساس خجالت میکند. مادر اگر چیزی نداشته باشد، مجبور است حتی وسایل شخصی خود را بفروشد تا هزینه فرزندش را تأمین کند. در پیشدبستانی با مشکلات زیادی مواجه هستیم. مادری میگوید برای خرید وسایل مورد نیاز فرزندش ۶ میلیون تومان هزینه کرده و تازه بخشی از اقلام را هم حذف کرده است؛ فقط برای بستهای که کودک باید اول مهر با خود به مدرسه ببرد.» آموزش رایگان؛ وعدهای که همچنان محل بحث است موضوع هزینههای تحصیل، از شهریهها و لوازمالتحریر گرفته تا لباس فرم و سایر ملزومات آموزشی، همچنان یکی از بحثهای مهم در حوزه آموزش است. بسیاری از کارشناسان معتقدند هرچه فشار اقتصادی بر خانوادهها بیشتر شود، احتمال بازماندن کودکان از تحصیل نیز افزایش پیدا میکند؛ مسئلهای که میتواند پیامدهای اجتماعی و آموزشی گستردهای در سالهای آینده به همراه داشته باشد.
معلم زیر خط فقر، آموزش زیر خط فقر، دانش آموز زیر خط فقر
وقتی حقوق معلم به یکپنجم هزینههای زندگی میرسد، آینده آموزش چه میشود؟ معلم زیر خط فقر! دانشآموز زیر خط فقر! مدرسه زیر خط فقر! روستا زیر خط فقر! این تصویر یکی از بهاصطلاح مدارس روستاهای حمیدیه در خوزستان است. نمونه این مدارس در استانهای سیستان و بلوچستان، کرمان، ایلام و مناطق دیگر نیز کم نیست. اما در این گزارش میخواهیم به وضعیت معلمان بپردازیم؛ وضعیتی که نشان میدهد بخش بزرگی از معلمان ایران زیر خط فقر قرار دارند. چرا؟ هرچند تیتر برخی رسانهها نیز به همین موضوع اشاره دارد. برای مثال، روزنامه «جهان صنعت» با تیتر «معلمان زیر خط فقر» به این موضوع پرداخته است. همچنین روزنامه «توسعه ایرانی» با تیتر «خطوط موازی فقر و کیفیت آموزش روی تخته سیاه» به وضعیت معیشتی معلمان و تأثیر آن بر کیفیت آموزش پرداخته است. فیش حقوقی معلمان چه میگوید؟ حالا میخواهیم روی فیش حقوقی معلمی تمرکز کنیم که تصویر آن در روزنامه «توسعه ایرانی» نیز منتشر شده است. بر اساس این فیش حقوقی، جمع پرداختی ۳۲ میلیون و ۳۵۷ هزار تومان بوده و پس از کسر نزدیک به ۹ میلیون تومان کسورات، تنها ۲۳ میلیون و ۳۶۲ هزار تومان به حساب صاحب آن واریز شده است. البته نباید تصور کرد که این مبلغ دریافتی همه معلمان است. همین روزنامه «جهان صنعت» چند سطر پایینتر نوشته است: «در آموزشوپرورش حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار معلم حدود ۱۸ میلیون تومان حقوق میگیرند.» این اظهارات به نقل از یکی از اعضای کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس مطرح شده است. فاصله حقوق معلمان با هزینههای زندگی چقدر است؟ در همین رابطه، روزنامه «هممیهن» نیز با تیتر «سبد معیشت ۹۰ میلیون تومان شد» به برآورد هزینههای زندگی پرداخته است. این گزارش مربوط به ۲۷ مرداد است. در طول یک ماه گذشته نیز کارشناسان و رسانههای مختلف، برآوردهایی بالاتر از ۱۰۰ میلیون تومان برای سبد معیشت ارائه کردهاند. با این حال، در این گزارش همان رقم ۹۰ میلیون تومان را بهعنوان مبنای مقایسه در نظر میگیریم. خط فقر یا سبد معیشت: ۹۰ میلیون تومان حقوق حدود ۴۵۰ هزار معلم: ۱۸ میلیون تومان، معادل یکپنجم خط فقر حقوق سایر معلمان: حدود ۲۳ تا ۳۵ میلیون تومان، معادل یکچهارم تا یکسوم خط فقر بر این اساس، نویسنده نتیجه میگیرد که بخش عمده معلمان کشور زیر خط فقر قرار دارند. مقایسه دستمزد معلمان ایران با چند کشور دیگر اگر حقوق معلمان را با نرخ دلار ۲۳۰ هزار تومانی محاسبه کنیم و متوسط دریافتی را حدود ۲۰ میلیون تومان در نظر بگیریم، دریافتی ماهانه معلمان حدود ۸۶ دلار خواهد بود. مقایسه این رقم با برخی کشورها: ایران: ۸۶ دلار عراق: ۸۰۰ دلار ترکیه: ۱۰۰۰ دلار کویت: ۲۰۰۰ دلار عربستان سعودی: ۲۵۰۰ دلار فرانسه: ۳۰۰۰ دلار آلمان: ۴۰۰۰ دلار در پایان، نویسنده تأکید میکند که در شرایطی که از فساد مالی و مبالغ کلان در اقتصاد کشور سخن گفته میشود، بخش بزرگی از معلمان با درآمدی بسیار کمتر از هزینههای زندگی مواجه هستند و این وضعیت میتواند پیامدهای گستردهای برای نظام آموزشی در پی داشته باشد.