كردستان عراق، استقلال و مسئله كركوك
رهبران كرد ميگويند كه ديگر آنجا را ترك نخواهند كرد. كركوك براي بسياري از كردها همچون بيت المقدس مهم است، اما براي بسياري از اعراب بخش جدايي ناپذيري از عراق محسوبميشود. ذخاير نفتي كركوك ۹ ميليارد بشكه تخمين زده شده است. دولت عراق روزانه ۶۵۰ هزار بشكه نفت از اين شهر از طريق خط لوله به تركيه و سپس به بازارهاي جهاني عرضه ميكرد. كركوك شهري است كه در چند دهه گذشته خون و نفت در آن با هم قاطي شده است. صدام حسين، پس از پايان جنگ ايران و عراق در عملياتي به نام انفال دهها هزار ساكن كرد كركوك را از شهر و روستاهاي اطراف بيرون راند و اعراب جنوب عراق را جايگزين آنان كرد. كردها، اعراب، تركمنها و مسيحيان ساكنان اصلي اين شهر را تشكيل ميدهند. در سال ۲۰۰۳ هنگامي كه آمريكا عراق را اشغال كرد، فرصتي براي كردها پيش آمد تا كركوك را به كنترل درآورند. اما در آن هنگام دولت تركيه به كردهاي عراق هشدار داد در صورت اشغال كركوك، دولت تركيه مداخله نظاميخواهد كرد. آمريكا نيز مخالف كنترل كركوك توسط كردها بود. تا سال ۲۰۱۱ اين شهر توسط نيروهاي مشترك از آمريكا، كردها، اعراب و تركمنها كنترل ميشد. استاندار و اكثريت اعضا شوراي شهر كرد بودند. هنگام تدوين قانون اساسي عراق در سال ۲۰۰۵، حل مسأله كركوك در آن گنجانده شد. ماده ۱۴۰ قانون اساسي جديد دولت را موظف كرد كه تا پيش از پايان سال ۲۰۰۷ شرايط را براي رفراندم و سرشماري در مناطق مورد اختلاف كردها و عربها برگزار كند. تا مشخص شود كه آيا اين مناطق بايد به اقليم كردستان بپيوندند يا در قالب عراق بمانند. اما ماده ۱۴۰ هيچگاه اجرا نشد. اجراي ماده ۱۴۰ بارها به تعويق افتاد و عاملي براي اختلاف بين كردها و دولت مركزي عراق شد. كردها به عدم اجراي اين ماده معترض بودند و بسياري از اعراب هم ميگفتند كه ماده ۱۴۰ از طرف آمريكاييها و كردها در سال ۲۰۰۵ به آنها تحميل شده است. از سه هفته پيش كه كنترل كركوك و ساير مناطق مورد اختلاف به دست كردها افتاده، رهبران كرد ديگر از اجراي ماده ۱۴۰ حرف نميزنند و اجراي آن را منتفي ميدانند. پيشمرگههاي كرد قصد ندارند از اين مناطق عقبنشيني كنند. مسعود بارزاني، رئيس دولت اقليم كردستان در چند روز گذشته صراحتاً گفت به استقلال كردستان ميانديشد و بهزودي شرايط را براي رفراندم آماده خواهد كرد. طبق قانون اساسي اقليم كردستان، رفراندوم با تصويب اكثريت نمايندگان پارلمان كردستان ميتواند عملي شود. جمهوري اسلامي ايران گفته كه با تجزيه عراق و استقلال كردستان مخالف است. اما سخنگوي دولت تركيه هفته گذشته گفت كه دولت او ديگر كردستاني مستقل را خطري براي تركيه نميداند. سياستهاي تركيه نسبت به اقليم كردستان در چند سال گذشته بسيار تغيير كرده است. كردستان عراق پس از آلمان دومين شريك تجاري تركيه است. ذخائر نفتي كردستان عراق حدود ۴۵ ميليارد بشكه تخمين زده شده است. رابطه با اقليم كردستان منفعت اقتصادي فراواني براي تركيه دارد. نفت كردستان از طريق خط لوله به تركيه و از آنجا به بازارهاي جهاني صادرميشود. صدها شركت و دههزار شهروند ترك در كردستان عراق فعال هستند. خط لوله نفت كركوك به تركيه از جنوب موصل ميگذرد. بخشي از اين خط لوله در كنترل نيروهاي داعش است، به همين جهت انتقال نفت از كركوك كاملاً متوقف شده است. دولت كردستان قصد دارد لوله نفت كركوك را به خط لوله كردستان وصل كند. دولت عراق حدود شش ماه است از پرداخت سهميه ۱۷٪ بودجه اقليم كردستان، كه بيش از ده ميليارد دلارميشود، خودداري كرده است. اختلافها بر سر قراردادهاي نفتي است كه كردها بدون اجازه بغداد با كمپانيهاي نفتي بينالمللي بستهاند. نوري مالكي نخستوزير عراق بارها گفته است كه تنها دولت عراق ميتواند نفت صادر كند. اما كردها از طريق بندر جيحان تركيه موفق شدهاند چندين تانكر نفت را به بازارهاي جهاني عرضه كنند. امنيت نسبي در اقليم كردستان و پيشرفتهاي اقتصادي اين منطقه، اكثريت كردها را متقاعد كرده كه ماندن در عراق به نفعشان نيست. از طرف ديگر وضعيت نا بسامان سياسي امنيتي عراق بسياري را در منطقه نگران كرده كه تجزيه عراق ممكن است اجتنابناپذير باشد. اكنون كردها شادمان از كنترل كركوك و مناطق مورد اختلاف هستند. اما آنان مرزي بيش از ۱۰۰۰ كيلومتر با داعش دارند. تا به امروز پيشمرگهها توانستهاند از پيشروي داعش به سوي مناطق كردنشين جلوگيري كنند. اما هيچ ضمانتي نيست كه داعش به آنها حمله نكند. دولت عراق نيز با الحاق كركوك به اقليم كردستان شديداً مخالف است. اگر دولت عراق بتواند داعش را شكست دهد، ممكن است به فكر تصرف دوباره كركوك بيافتد. كركوك ميتواند بار ديگر عاملي براي تشديد جنگ بين كردها و اعراب شود».
سايت راديو بي.بي.سي 1 ژوئیه 2014