سه مشكل اصلي در گفتگوهاي هستهاي
مهلت تعيين شده ۲۹ تير ماه براي توافق نهايي و اشاره به سالها مذكرات پراكنده، در حالي كه ايران به پيشرفتهايي در مسير اهداف هستهيي خود نزديكترميشد، و سرانجام به توافق موقت آذر ماه سال ۱۳۹۲ پرداخته و بر سه موضوع عمده حل نشده بين طرفهاي مذاكره، كه براي توافق جامع آينده كليدي هستند، تمركز ميكند: غنيسازي اورانيوم، راكتور آب سنگين اراك و دوره توافق جامع.
غنيسازي اورانيوم: دريل كيمبال، مدير اجرايي مركز كنترل تسليحات در واشنگتن، ميگويد پيشرفت غيرمنتظره ايران در توافق موقت با شناسايي حق ايران براي غنيسازي توأم بود. اما در واقع رمز و راز توافق جامع در محدود كردن «ميزان و گستره» فعاليتهاي غنيسازي ايران كه قابل رسيدگي باشد است. يكي از موضوعات مورد اختلاف بين طرفين بر سر تعداد سانتريفيوژهايي است كه ايران بايد مجاز به فعال نگهداشتن آنها باشد. در حال حاضر، ايران بيش از ۹ هزار سانتريفيوژ فعال و ۱۰ هزار سانتريفيوژ غيرفعال دارد. به نظر غيرمحتمل ميآيد كه دولت باراك اوباما رئيسجمهوري آمريكا با بيش از حداكثر ۴ هزار سانتريفيوژ فعال موافقت كند. ايالات متحده ميگويد اگر پافشاري ايران مبني بر اينكه برنامه هستهاياش براي اهداف مسالمتآميز است، توأم با صداقت باشد، اين كشور به بيش از ۴هزار سانتريفيوژ نياز ندارد. قدرتهاي ديگر با موضع آمريكا موافق هستند؛ بهويژهاين كه روسها موافقت كردهاند سوخت لازم براي فعاليت نيروگاه اتمي بوشهر را تا سال۲۰۲۱ تأمين كنند. تاكنون، مقامهاي ايراني بر تمايل كشورشان براي برنامه هستهيي تحت كنترل خود تأكيد ميكنند و ميگويند بههيچوجه نميتوانند كاهش تعداد سانتريفيوژهايي را كه در حال حاضر فعال هستند را بپذيرند.
رآكتور آب سنگين اراك: سالهاست كه جامعه بينالمللي نگران پروژه رآكتور آب سنگين در اراك است، زيرا از توانايي بالقوه توليد پلوتونيوم – كه ميتواند براي توليد سوخت هستهيي بهكار رود – برخوردار است. برخي از كارشناسان ميگويند بحث بر سر معضل آب سنگين اراك، احتمالاً از مسأله غنيسازي راحتتر خواهد بود، زيرا مقامهاي ايراني تمايل خود براي اصلاحات فني در پروژه اراك را نشان دادهاند. چنين اصلاحاتي باعث كاهش ظرفيت توليد و تكثيرميشود. بنا بر اظهارات برخي از كارشناسان، اين اصلاحات شامل كاهش قدرت رآكتورميشود كه در حال حاضر براي ۴۰ مگاوات طراحي شده است. اين اصلاحات همچنين ميتوانند سوخت مصرفي براي فعاليت را تغيير دهند. در عين حال، تغييرات در تاسيات اراك ميتواند ميزان توليد پلوتونيوم را كاهش دهد كه احتمالأ به كاهش نگرانيهاي بينالمللي منجرميشود. اما حتي اگر توافقي بر سر چنين اصلاحاتي صورت بگيرد، كارشناسان ميگويند نگراني تازه، اطمينان يافتن از اين است كه اين اصلاحات دائميباشند يا اينكه بهگونهاي باشند كه دستكم براحتي نتوان آن را بهحالت اوليه بازگرداند.
دوره توافق جامع: هنري سولسكي مدير اجرايي مركز آموزش سياستگذاري منع توليد و تكثير در واشنگتن ميگويد، مشكل حل نشده ديگر درباره مدت زماني خواهد بود كه توافق جامع از اعتبار برخوردار است و به قوت خود باقي خواهد ماند. در واقع اين اختلاف ميتواند به عدم توافق نهايي منجر شود. آمريكا از يك توافق ۲۰ ساله حمايت ميكند، در حالي كه ايران درباره يك موافقتنامه ۳ ساله حرف ميزند، چارچوب زماني كوتاهي كه به ترديدها درباره مقاصد ايران دامن ميزند. براي مثال، آيا ايران در پي يك توافق كوتاهمدت است تا فرصت يابد از زير فشار تحريمها شانه خالي كند و اقتصاد خود را سامان دهد، و سپس دوباره بتواند در ظرف چندسال به پيگيري توسعه برنامه هستهاياش بازگردد؟
ولي برخي از تحليلگران امور ايران ميگويند كه ارجحيت ايران براي يك توافق كوتاهمدت ميتواند بهخاطر علي خامنهاي رهبر جمهوري اسلاميباشد كه هشتمين دهه عمر خود را سپري ميكند و ممكن است براي چند سال ديگر در قدرت باشد. اين تحليلگران در ادامه ميگويند خامنهاي شايد مردد باشد توافقي را امضا كند كه براي سالها، پس از كنارهگيري ازقدرت، از اعتبار برخوردار باشد و به قوت خود باقي بماند».
سايت صداي آمريكا 15 ژوئیه 2014
سناتورهاي آمريكا براي خط تندي درگفتگوهاي اتمي ايران فشار ميآورند
« واشنگتن - دو سناتور بانفوذ آمريكا از قانونگذاران خواستهاند تا از اين مسأله حمايت كنند كه؛ قبل از اينكه كنگره با كاهش تحريمها توافق كند؛ ايران شرايط سختي را در گفتگوهاي اتمي از جمله حداقل 2دهه بازرسي را بپذيرد... رابرت منندز سناتور جمهوريخواه دموكرات و لينزي گراهام سناتور جمهوريخواه كه بر اين اعتقادند كه دولت اوباما نبايد بدون حمايت كنگره، عمل كند اين نامه را ميان سناتورها توزيع كردند. آنها خواهان اين هستند كه ايران راجع به ابعاد تسليحاتي برنامه اتمي خود حقيقت را بايد بگويد.آنها در اين نامه ايران را به تاريخچهيي از فريب در برنامه اتمي متهم كردند و خوف دارند كه به نگرانيهاي درازمدت آمريكا در توافقي با ايران پرداخته نشود. در عوض آنها نگرانند كه توافقي با ايران به تحريمها عليه اين كشور پايان داده شود اما همين ممكن است يك دريچه بهبود اقتصادي براي ايران بازكند كه بتواند برنامه اتمي خود را از سر گيرد. نسخهيي از اين نامه روز دوشنبه به رويتر رسيده است ا ما روشن نيست كه از چه ميزان حمايت از ميان 100سناتور سنا برخوردار شود. منندز رئيس كميته امورخارجي سنا و گراهام عضو كميته نيروهاي مسلح همچنين خواهان از سرگيري فوري تحريمها عليه ايران در صورتيكه ايران به تعهداتش پايبند نباشد شدند... آدام سخنگوي منندز گفت اين نامه تلاشي براي از ريل خارج كردن مذاكرات اتمي نيست. وي گفت... اين نامه روز جمعه بين سناتورها توزيع شده و هنوز ميزان حمايتها مشخص نيست».
خبرگزاري رويتر 14 ژوئیه 2014
مذاكراه كنندگان اتمي ايران بعد از سخنراني ولي فقيه، زير فشار رفتهاند
« وين - ديپلماتها گفتند سخنراني مهم وليفقيه ايران اختيارات امتياز دهي هيأت نمايندگي ايران در گفتگوهاي سطح بالاي اتمي با شش قدرت جهاني را محدود كرده، و ممكن است شانس رسيدن تهران به توافقي كه به تحريمها پايان دهد را بر هم زند. در يك سخنراني علني كه مملو از جزئيات فني بود، علي خامنهاي هفته گذشته گفت ايران نياز به افزايش چشمگير ظرفيت غنيسازي اورانيوم خود دارد، و بدين ترتيب به تلاش قدرتهاي جهاني براي كاهش ظرفيت غنيسازي براي به حداقل رساندن ريسك ساخن بمب، ضربه زد. مهلت 20 ژوئيه براي رسيدن به توافق در حال نزديك شدن ميباشد... چندين ديپلومات نزديك به گفتگوها گفتند اين سخنراني، كه حاوي جزئيات بسياري درباره برنامه هستهاي و خواستههاي ايرانيان در اين رابطه بود، باعث غافلگيري هيأت ايران شد. يكي از ديپلماتهاي غربي گفت به نظر ميرسيد هيأت ايران از نكات خامنهاي در چنين زمان حساسي در مذاكرات هستهاي كه چيزي به مهلت 20 ژوئيه نمانده، "متحير شده بود". دو منبع ايراني نيز اين گفته را تأييد كردند. بنا بر تحليل اطلاعاتي غرب از اين سخنراني كه به اطلاع رويترز رسيده است، "بررسي دقيق سخنراني خامنهاي نشان ميدهد كه بهرغم ابراز حمايت ظاهري از هيأت مذاكرهكننده ايران، در حقيقت سخنان وي با هدف كاهش فضاي مانور هيأت نمايندگي ايراد شده است، و اساساً حلوفصل اختلافات با مواضع شش قدرت را غيرممكن ميكند. پيام خامنهاي يادآور تنشهاي دروني ساختار پيچيده قدرت در ايران، بين تندروهاي محافظه كار، مانند خودش، و ميانهروهايي كه توافق هستهاي را بهعنوان راه خروج ايران از انزواي فلجكننده اقتصادي ميدانند است. تندروهاي محافظهكار بيم آن دارند كه هرگونه توافقي با غرب انقلاب اسلامي را به خطر بياندازد.... مذاكرهكنندگان آمريكايي و اروپايي خواهان آن هستند كه تعداد سانتريفيوژهاي ايران در حد چند هزار باشد تا تضمين شود كه اين كشور، در صورتيكه تصميم به توليد بمب اتمي بگيرد، قادر نخواهد بود به سرعت اورانيوم غني شده كافي براي سوخت بمب اتمي گردآوري كند.... در گزارش تحليل اطلاعاتي آمده است: "سخنان خامنهاي هم دستوري خطاب به هيأت مذاكرهكننده وهم تلاشي براي فاصله دادن چهاچوب مباحثات از خواستههاي غرب، و اساساً زمين گير كردن گفتگوها بود".... "در ارزيابي ما، نكات خامنهاي با هيأت فعلي مذاكرهكننده در وين هماهنگ نشده بود، و با نيت متوقف كردن توانمندي آنها براي مذاكره كارآمد صورت گرفته است". "علاوه بر آن، اين نكات باهدف ارسال پيامي واضح به جامعه بينالمللي ابراز شد، مبني بر اينكه هيأت مذاكرهكننده دستور كار مصالحه درباره موضوعات حساستر مورد بحث را ندارد، كه فراتر از همه اين موضوعات غنيسازي اورانيوم قرار دارد"...گفتگوها براي رسيدن به يك توافق درارز مدت، ميتواند در تئوري به مدت شش ماه در صورتيكه همه طرفها موافقت كنند تمديد شود. برخي تحليلگران و ديپلماتها ميگويند تمديد ممكن است ضروري باشد، ولي مقامات آمريكايي ميگويند بايستي طي روزهاي آتي، پيشرفت بيشتري درباره موضوعات كليدي صورت بگيرد تا بتوان تمديد را تصويب كرد.... «.
خبرگزاري رويتر 14 ژوئیه 2014